Një pyetje që ende nuk ka një përgjigje të sigurt është se kur, në të vërtetë, u zbulua Shpella e Neptunit. Disa thonë se ajo u vu re për herë të parë në shekullin XV nga disa peshkatarë të Algheros; të tjerë ia atribuojnë zbulimin një farë Ferrandinoje, një marinar që jetoi në fund të shekullit XVIII; ka edhe nga ata që besojnë se romakët e lashtë duhet ta kenë njohur patjetër këtë pjesë të bregdetit, e ndoshta edhe popullsitë që jetuan para tyre.
Por ndoshta pyetja që ka vërtet rëndësi nuk është kur u zbulua Shpella, por sa herë është zbuluar. Dhe ndoshta këtu mund të japim një përgjigje: sa herë që dikush ka hyrë këtu për herë të parë, ai ka bërë zbulimin e vet të Shpellës. Qoftë kjo në kohën e harkut dhe shigjetës, në epokën e valsit dhe topave, apo edhe në epokën e internetit dhe inteligjencës artificiale.
Shpella është një ishull brenda një ishulli, një botë e mbyllur dhe e fshehur që, nga vetë natyra e saj, ruan dhe mban, shkatërron dhe krijon, pa u shqetësuar për atë që ndodh jashtë saj. Nëse ka një gjë që të gjithë njerëzit e kuptojnë, në një moment të jetës së tyre, është vlera e kohës: dhe pikërisht për këtë arsye vlera e shpellës nuk mund të llogaritet. Sepse në errësirën e Shpellës nuk ekzistojnë as dita, as nata, nuk ekzistojnë stinët dhe nuk ekzistojnë vitet. Në errësirën e shpellës koha nuk mund të matet, sepse nuk është e mundur të matet e përjetshmja, aty ku koha punon gjithmonë dhe prej gjithmonë, pa u ndalur kurrë.
Edhe për këtë arsye, për vizitorët e panumërt që kanë mbërritur dhe vazhdojnë të mbërrijnë edhe sot në Antroin e Neptunit, ka qenë gjithmonë e vështirë të përshkruajnë me fjalë apo me imazhe ndjesinë e përjetuar gjatë kalimit nëpër këtë vend. Sepse çdo përpjekje për të nxjerrë jashtë Shpellës atë që Shpella ruan është e destinuar të dështojë. Dhe pikërisht kështu Shpella e Neptunit mbrohet dhe ruhet: duke e bërë çdo vizitë, çdo përvojë unike, të pamundur për t’u treguar apo riprodhuar.
Edhe një shkrimtar i aftë si Enrico Costa u dorëzua përballë kësaj: «Shpella e Algheros përqafohet me shqisat dhe me ndjenjën, por bukuritë e saj nuk mund t’u komunikohen të tjerëve. Çfarë përshtypjeje më la? Nuk e di. E ndiej, por nuk di ta shpreh».
Në çdo rast, nëse do të dëshirosh të përpiqesh ta bësh, do të kesh ende kohë për ta menduar: ngjitja drejt botës atje jashtë sapo do të fillojë. Kanë mbetur ende 654 shkallë, të kujtohet? Por mos ki frikë: ka nga ata që thonë se, gjatë një udhëtimi, kthimi zgjat gjithmonë më pak se vajtja (edhe pse rregullat kanë gjithmonë përjashtime). Nëse, përkundrazi, do të largohesh nga deti, atëherë urojmë që ai të jetë i qetë si deti i mesnatës. Dhe shpresojmë që Sirenat të jenë ende, ose tashmë, në gjumë. Erë të mbarë!